Zmiany w transporcie zbiorowym

Proces opracowywania planów transportowych ma charakter hierarchiczny. Jako pierwszy przygotowuje go minister właściwy ds. transportu. Po opublikowaniu planu ministra w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski" plan transportowy dla swojego obszaru przygotowuje marszałek województwa. W następnej kolejności plany opracowują i ogłaszają we właściwych dziennikach urzędowych: starosta, wójt, burmistrz, prezydent miasta lub zarząd związku międzygminnego. Przyjęty porządek powinien zapewnić kontynuację rozwiązań na wszystkich szczeblach administracji. Zdaniem dr. Brzezińskiego i prezesa Roszkowskiego w praktyce oznacza to długi czas wdrażania planów transportowych. Warto rozważyć zmianę tej drogi postępowania, tak by zamiast oczekiwać na obwieszczenie planu, równolegle pracowano nad tworzeniem lokalnych planów.

Doktor Brzeziński zwrócił uwagę na trudności, na jakie mogą się natknąć organizatorzy transportu publicznego, np. brak dokumentacji, która powinna zostać uwzględniona w planach. Nie wszystkie gminy posiadają aktualne studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego.

Dodatkowo organizatorzy powinni uwzględnić sytuację społeczno-gospodarczą danego obszaru, o której mówią dokumenty typu strategia rozwoju. Zgodnie z przepisami tylko samorząd wojewódzki ma obowiązek przygotowania i uchwalenia takiego dokumentu. Brak strategii opóźnia pracę nad planem transportowym w powiatach i gminach.

Osobną kwestią są nowe elementy systemu transportowego, które mogą pojawić się w planach (np. nowa linia kolejowa, tramwajowa, droga). Są to przedsięwzięcia wymagające przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Czy w związku z tym plan transportowy zostanie zaliczony do dokumentów, których sporządzenie wymaga przeprowadzenia takiej oceny? Do tego należy jeszcze dodać prawidłową strategię rozwoju rynku przewozów pasażerskich, której opracowanie znajdzie się w gestii organizatorów.

- Idea sporządzania planów transportowych jest słuszna - mówił dr Brzeziński - choć ustawa nie precyzuje, jak powinny być one przygotowane. Istnieje prawdopodobieństwo, że dowolność interpretacji zapisów będzie skłaniać do wykonywania planów w sposób najmniej kłopotliwy i niegwarantujący odpowiedniej jakości systemu transportowego.


Aby zmiany w funkcjonowaniu transportu publicznego na określonym obszarze przyniosły efekty ekonomiczne, musi ono zostać zaplanowane w zgodzie z prognozami przewozów. Dyrektor Jastrzębski omówił skuteczne metody prognozowania. Można stosować różne modele, ale dokładność i prawidłowe odtworzenie rzeczywistości zależą zawsze od poprawnych i aktualnych danych wyjściowych. Programy komputerowe przekładają informacje o codziennym przemieszczaniu się mieszkańców na język matematyczny. Najbardziej popularne na polskim rynku to EMME i VISUM.

Funkcjonalność systemu transportowego mierzy się metodą analizy kosztów i korzyści (CBA - Cost-Benefit Analysis). Dzięki niej można wyliczyć, czy korzyści społeczne danego rozwiązania przewyższają nakłady poniesione na jego realizację.

Duże przedsięwzięcia inwestycyjne wymagają wielu analiz podczas ich realizacji (koszty zamknięcia odcinków sieci czy wprowadzenia zmian w ruchu na czas budowy nowej stacji metra lub przebudowy linii tramwajowej).

- Każde większe miasto winno raz na 5-10 lat przeprowadzić badanie zachowań komunikacyjnych mieszkańców - mówił dyr. Jastrzębski. - Obejmuje ono badania ankietowe gospodarstw domowych oraz pomiary natężeń ruchu i napełnienia w komunikacji publicznej. Dobrze opracowany system transportowy jest dostosowany do potrzeb, przy uwzględnieniu zmian w zagospodarowaniu przestrzennym miasta. Autobusy i tramwaje nie powinny wozić powietrza, ale ludzi.


Stefan Sarna wraz z Krzysztofem Masłowskim ze spółki AECOM przeanalizowali funkcjonowanie planów transportowych w 7 krajach: we Francji, Niemczech, Austrii, Wielkiej Brytanii, Włoszech, Szwecji i Szwajcarii. W większości państw plany sporządzane są od lat, zawsze są skoordynowane z planami zagospodarowania przestrzennego, przygotowywane są co roku i udostępniane społeczeństwu za pośrednictwem Internetu, a w związku ze zmieniającymi się potrzebami i możliwościami są aktualizowane. Podstawą prawną planów są ustawy o krajowym lub mniejszym zasięgu. W pracach nad dokumentem ważną rolę odgrywają konsultacje społeczne. Plany przygotowują również duże zakłady na potrzeby swoich pracowników.

W wymienionych krajach wspiera się strategię zrównoważonego transportu - zachowanie równowagi między aspektami społecznymi, gospodarczymi, przestrzennymi oraz ochrony środowiska.