Symbole etapów rozwoju ludzkości

Architektura kamienna przez lata poszukiwała optymalnej formy jedno- czy wieloprzęsłowego mostu, możliwości zwiększenia rozpiętości i światła przęsła, możliwości wykorzystania cech stosowanych materiałów budowlanych jako środka wyrazu artystycznego


Z początkiem XX w. recepcji żelbetowego budownictwa sprzyjały jego nawiązania do sklepionych konstrukcji wielkich mostów kamiennych oraz algorytm zastępowania stalowych ustrojów nośnych żelbetowymi. Dokonywało się to bardziej na drodze ewolucji niźli rewolucji, co sprzyjało przenoszeniu doświadczeń, jak również wspierało proces wyzwalania się żelbetowych budowli od siły tradycji operującej historycznymi kostiumami. Otwierało też drogę konstruktywizmowi, preferującemu czytelność odkrytych ustrojów nośnych. Tak oto postęp techniczny w dziedzinie materiałów i technologii budownictwa kształtował nowe estetyczne ideały, zwłaszcza na polu budownictwa technicznego, zdecydowanie eksponującego funkcjonalizm.

Współzależności pomiędzy techniką a ideologią znakomicie dokumentują dzieła rzeźby śląskiej doby baroku, obfitujące w informację istotną zarówno dla historyka sztuki, jak i historyka dziejów politycznych czy społecznych epoki kontrreformacji. W chwili powstania były one nie tylko wyrazem aktu twórczego artysty, ale także, a może przede wszystkim, pełniły funkcję swoistego znaku-komunikatu. Były nośnikiem określonych przez swą ikonografię treści religijnych, filozoficznych, politycznych.

Rolę szczególną odegrały przedstawienia św. Jana Nepomucena, od ok. 1720 r. umieszczane na setkach mostów śląskich (w Dusznikach Zdroju, Kamieńcu Ząbkowickim Krzeszowie, Ząbkowicach Śląskich, Ziębicach czy Lądku Zdroju). Jego kult rozwijał się w Czechach od końca XVI w., ale w XVIII w. zyskał nowe treści. W czasie kontrreformacji pamięć świętego stała się bowiem orężem w walce z protestantyzmem. Rzeźba Jana Nepomucena przywoływała już nie tylko patrona dobrej sławy, chroniącego od nieszczęść, jakie niesie ze sobą woda, ale przekazywała też zasadnicze dogmaty kontrreformacyjnego Kościoła, służąc tym rekatolizacji protestanckiej ludności.

Rozwój przemysłu prowadzić miał w opiniach jego pionierów ku budowie nowej jakości życia społecznego, nowego Edenu, miał włączać go w obieg szeroko pojętej kultury. Przesłanie to skłaniało artystów do wyrażania nowych idei postępu i industrializacji w kamieniu, stali, betonie. W krajobrazach kulturowych mosty znaczyły i wytyczały, jak to już w dobie rewolucji przemysłowej postrzegano, nowe etapy rozwoju ludzkości.

Już w końcu XVIII stulecia rangę symbolu zyskał most żeliwny zbudowany przez Abrahama Darby'ego III i Johna Wilkinsona nad rzeką Severn (1779 r.). Otwierał on okres rewolucji przemysłowej, która - o czym w Wielkiej Brytanii zawsze pamiętano - na prawie 150 lat zapewniła prymat technice i przemysłowi, zbudowała nowe społeczeństwo i stworzyła imperialną potęgę Wielkiej Brytanii.